Nowe uprawnienia PIP — zmiany, które mogą wstrząsnąć rynkiem pracy

Celem projektu jest walka z nadużyciami, tzw. „fałszywym samozatrudnieniem”, poprawa ochrony pracowników, egzekwowanie prawa pracy, a także wypełnienie zobowiązań zawartych w Krajowym Planie Odbudowy (KPO).

Wiele z tych celów — jak zwiększenie skuteczności kontroli czy egzekwowania przepisów BHP — budzi powszechne poparcie. Jednak krytycy wskazują, że nie potrzeba radykalnej reformy, lecz ulepszeń procedur, lepszej współpracy z firmami, edukacji pracodawców i sprawniejszego działania istniejących mechanizmów.

Najważniejsza zmiana już od nowego roku

Nadanie inspektorom PIP uprawnień do samodzielnego wydawania decyzji administracyjnych o przekształceniu umów cywilnoprawnych (umów-zleceń, umów o dzieło) oraz kontraktów B2B w umowy o pracę, jeśli inspektor uzna, że warunki wykonywania pracy odpowiadają kryteriom stosunku pracy – to najbardziej kontrowersyjny zapis nowelizacji.

Do tej pory to sądy pracy decydowały o tym, czy dana umowa była w rzeczywistości etatem; procesy trwały latami, co często zniechęcało do podważania statusu umów. Zmiana odwraca ten mechanizm: inspektor będzie mógł, działając administracyjnie, narzucić etat, a decyzja — być natychmiastowo wykonalna.

Dodatkowo projekt przewiduje zacieśnienie współpracy PIP z organami podatkowymi i ubezpieczeniowymi (ZUS, KAS), co ma ułatwić identyfikację podmiotów “ryzykownych” z punktu widzenia legalności zatrudnienia.

Obawy przedsiębiorców

W sytuacji, gdy inspektor będzie mógł w drodze decyzji administracyjnej wstecz zakwestionować umowę zawartą jako B2B lub na zlecenie — firma może zostać postawiona przed koniecznością wypłaty zaległych składek, podatków, zaległych urlopów, benefitów, długów wobec pracownika. Taka „retroakcyjna” wykonalność decyzji niesie ogromne ryzyko finansowe.

Dodatkowo skoro decyzje PIP będą miały natychmiastową wykonalność, przedsiębiorcy mogą masowo składać odwołania — co może skutkować wzrostem liczby spraw przed sądami oraz przeciążeniem instytucji. To z kolei pogłębi niepewność prawną i może hamować inwestycje.

Warto zauważyć, że nie tylko firmy, ale również osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą (freelancerzy, kontraktorzy B2B) mogą zostać objęte skutkami zmiany — a to oznacza konieczność m.in. zatrudnienia, rejestracji w ZUS, zapłaty podatków według innych zasad, utraty korzyści podatkowych.

Co mogą zrobić przedsiębiorcy i pracownicy już dziś

• Przejrzeć posiadane umowy (B2B, zlecenia, dzieło), ocenić ryzyko ich zakwestionowania.
• Wprowadzić ewentualne zmiany w modelach współpracy lub przejść na etat, jeśli przewidują to przepisy.
• Przygotować się na możliwe kontrole — dokumentacja, ewidencja godzin, warunki pracy, umowy-ramy.
• Wspólnie (pracodawcy + pracownicy) wypracować klarowne umowy, które nie pozostawiają wątpliwości co do charakteru stosunku.

Nowość w księgarni PCDK:  Zatrudnianie cudzoziemców w Polsce. Przewodnik przedsiębiorcy Zapraszamy do zamawiania!

Poznaj najbliższe szkolenia z kadr i płac