Sygnalista w przedsiębiorstwie - orzecznictwo, przykład procedury, zgłoszenia naruszeń - komentarz

Opis

Whistleblowing, czyli sygnalizowanie nieprawidłowości, to zgłaszanie przez pracowników lub byłych pracowników działań niezgodnych z prawem, nieetycznych lub szkodliwych, podejmowanych w organizacji. Koncepcja ta, opisana m.in. przez Ralpha Nadera oraz J. Neara i M. Miceliego, znajduje swoje konstytucyjne umocowanie w art. 54 Konstytucji RP, gwarantującym wolność wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.

Dzięki temu whistleblowing staje się narzędziem ochrony interesu publicznego i przejawem obywatelskiej odpowiedzialności, choć bywa postrzegany jako sprzeczny z lojalnością wobec pracodawcy. W demokratycznym państwie prawa rola sygnalistów ma wymiar zarówno etyczny, jak i prawny, a ich działania powinny być chronione przed represjami.

Ustawa z 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów, wdrażająca Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937, określa obowiązek tworzenia wewnętrznych procedur zgłaszania naruszeń. Polska spóźniła się z implementacją przepisów, co skutkowało orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości UE o konieczności zapłaty 7 mln euro ryczałtu i 40 tys. euro dziennej kary. W obliczu tych opóźnień oraz rosnącego znaczenia przejrzystości działań instytucji, skuteczna ochrona sygnalistów staje się kluczowym elementem państwa prawa, a znajomość nowych regulacji i dobrych praktyk jest niezbędna zarówno dla pracowników, jak i organizacji.

Autor

dr Karolina Grosicka

Doktor nauk prawnych, ekspertka w zakresie praw człowieka i aspektów społecznych zrównoważonego rozwoju, Certyfikowany Compliance Officer, przez wiele lat zawodowo związana z sektorem bankowym i ubezpieczeniowym. Członkini grupy eksperckiej ds. Taksonomii UE przy Ministerstwie Rozwoju i Technologii i Sustainable Investment Forum Poland.

Spis treści

Wprowadzenie

Rozdział I. Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 roku o ochronie sygnalistów – wstępne uwagi, zakres podmiotowy i przedmiotowy ustawy

• Ustawowy zakres pojęcia „sygnalista”
• Ochrona danych osobowych sygnalisty
• Informacja o naruszeniu prawa
• Działania odwetowe
• Zgłoszenia wewnętrzne
• Zgłoszenie zewnętrzne i ujawnienie publiczne
• Ujawnienie publiczne

Rozdział II Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii – wybrane przepisy 45

• Zakres podmiotowy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii
• Warunki objęcia ochroną osób dokonujących zgłoszenia
• Zgłaszanie za pośrednictwem wewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń
• Procedury na potrzeby zgłoszeń wewnętrznych i działań następczych
• Zgłaszanie za pośrednictwem zewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń
• Informacje dotyczące przyjmowania zgłoszeń oraz podejmowania działań następczych w związku ze zgłoszeniami
• Ujawnianie publiczne
• Prowadzenie rejestrów zgłoszeń
• Zakaz działań odwetowych
• Środki wsparcia
• Środki ochrony przed działaniami odwetowymi
• Środki ochrony osób, których dotyczy zgłoszenie
• Sankcje

Rozdział III Orzecznictwo polskie i europejskie w zakresie zgłoszeń sygnalistów 58

• V. Wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 12 lipca 2023 r. w sprawie IV P 171/22
• Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie sygnalistów
• Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Halet versus Luxemburg
• Orzeczenie z 2008 r. w sprawie Guja przeciwko Mołdawii.
• Sprawa Sosinowska przeciwko Polsce
• Wojtas-Kaleta przeciwko Polsce

Rozdział IV Przykładowa procedura zgłaszania naruszeń

Procedura zgłaszania naruszeń w banku

Podsumowanie

Dane redakcyjne

Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Kołbuś

Korekta: Katarzyna Kołbuś

Projekt okładki: Wojciech Ośka

978-83-974845-2-8

Objętość: 80 stron.