Cyfrowy Paszport Produktu (DPP) – co to jest i jak przygotować firmę na nowy obowiązek UE

Warto jednak przyjrzeć się tej inicjatywie bliżej, ponieważ łączy ona w jednym systemie: zgodność regulacyjną, zrównoważony rozwój, identyfikowalność produktów, zarządzanie danymi oraz handel. W tej perspektywie DPP staje się jednym z fundamentów nowego modelu funkcjonowania rynku europejskiego.

Cyfrowy Paszport Produktu – nowa infrastruktura europejskiego rynku

Już na poziomie definicyjnym kluczowe jest właściwe zrozumienie jego istoty. Cyfrowy Paszport Produktu nie jest „QR kodem na produkcie”, lecz obowiązkowym, interoperacyjnym systemem danych przypisanych do konkretnego wyrobu i dostępnych dla szerokiego grona interesariuszy – od regulatorów i importerów, przez klientów i serwisantów, aż po recyklerów i partnerów w całym łańcuchu wartości.

Z tej perspektywy DPP oznacza dla przedsiębiorców realną zmianę operacyjną. Będzie wpływał nie tylko na sposób raportowania czy spełniania wymogów środowiskowych, ale również na procesy zakupowe, produkcję, logistykę, relacje z dostawcami, zarządzanie ESG oraz sam model sprzedaży produktów na rynku europejskim.

DPP w praktyce – co kryje się za definicją

DPP w praktyce najlepiej zrozumieć nie jako pojedynczą definicję, ale jako wielowarstwowy system informacji, który „przykleja się” do produktu i towarzyszy mu przez cały cykl życia – od projektu, przez produkcję i sprzedaż, aż po naprawę, ponowne użycie i recykling.

W swojej istocie Cyfrowy Paszport Produktu to uporządkowany zestaw danych przypisanych do konkretnego wyrobu, jego komponentu albo całej partii produktów. Dostęp do tych informacji zapewniają nośniki cyfrowe, takie jak QR code, RFID, NFC czy DataMatrix. To one stanowią punkt wejścia do systemu, ale nie są jego istotą – pełnią rolę „klucza”, który otwiera dostęp do danych.

W samym paszporcie znajdują się informacje o produkcie w bardzo szerokim zakresie: od jego pochodzenia i składu materiałowego, przez użyte surowce (w tym krytyczne), aż po ślad środowiskowy, możliwości naprawy i recyklingu, historię serwisową oraz zgodność z wymaganiami Unii Europejskiej. Z tego powodu DPP coraz częściej określany jest jako cyfrowa tożsamość produktu – coś, co opisuje go w sposób pełny, nie tylko z perspektywy handlowej, ale również środowiskowej i regulacyjnej.

Cały system opiera się na rozporządzeniu ESPR (Ecodesign for Sustainable Products Regulation), które weszło w życie w 2024 roku i wyznacza ramy stopniowego wdrażania DPP w kolejnych branżach europejskiej gospodarki. To ono decyduje, jakie grupy produktów będą obejmowane obowiązkiem i jakie dane będą musiały być gromadzone oraz udostępniane.

DPP jako element ekosystemu regulacyjnego

Największym błędem, jaki dziś popełniają przedsiębiorcy, jest traktowanie DPP jako pojedynczego obowiązku compliance. W rzeczywistości Unia Europejska buduje znacznie większy ekosystem regulacyjny, w którym Cyfrowy Paszport Produktu ma stać się wspólną warstwą danych dla całego rynku.

ESPR jest tu jedynie punktem wyjścia. Rozporządzenie wyznacza architekturę systemu i daje Komisji Europejskiej możliwość wprowadzania kolejnych wymagań sektorowych poprzez akty delegowane. To właśnie one będą określały, jakie dane mają trafiać do paszportu, w jaki sposób mają być udostępniane oraz które branże zostaną objęte obowiązkiem w pierwszej kolejności.

Równolegle DPP zaczyna splatać się z innymi regulacjami, które firmy już dziś próbują wdrażać osobno. Mowa między innymi o CSRD i raportowaniu ESG, CBAM, regulacjach dotyczących wylesiania, due diligence w łańcuchu dostaw czy prawie do naprawy produktów. W praktyce oznacza to, że Cyfrowy Paszport Produktu stanie się centralnym miejscem gromadzenia i udostępniania danych wymaganych przez wiele różnych przepisów jednocześnie.

DPP nie tylko dla dużych – łańcuch dostaw pod presją danych

Choć dziś wiele firm wciąż zakłada, że nowe obowiązki będą dotyczyły wyłącznie największych producentów, kierunek regulacyjny jest znacznie szerszy. Docelowo DPP obejmie praktycznie wszystkie przedsiębiorstwa wprowadzające produkty na rynek UE – niezależnie od tego, czy są producentami, importerami, właścicielami marek czy dystrybutorami.

W praktyce oznacza to, że nawet firmy, które formalnie nie będą objęte obowiązkiem w pierwszej fali regulacji, i tak odczują jego skutki poprzez wymagania swoich klientów i partnerów biznesowych. Duże organizacje już dziś zaczynają oczekiwać od dostawców szczegółowych danych materiałowych, środowiskowych i compliance. DPP bardzo szybko stanie się więc nie tylko obowiązkiem prawnym, ale także warunkiem uczestnictwa w europejskich łańcuchach dostaw.

To szczególnie ważne dla sektora MŚP. Wiele mniejszych firm zakłada, że „problem dotyczy korporacji”. Tymczasem to właśnie dostawcy komponentów, materiałów i półproduktów będą musieli dostarczać ogromne ilości danych swoim odbiorcom. W praktyce oznacza to, że presja regulacyjna będzie rozchodzić się w dół całego łańcucha wartości.

Pierwsza fala DPP – gdzie zmiana zacznie się najszybciej?

Nie wszystkie sektory zostaną objęte nowymi obowiązkami jednocześnie. Komisja Europejska już dziś wskazuje grupy produktów uznane za priorytetowe, czyli takie, które mają największy wpływ środowiskowy lub generują istotne wyzwania związane z recyklingiem i gospodarką obiegu zamkniętego. Szczegółowe wymagania będą wprowadzane stopniowo w drodze aktów delegowanych, jednak przedsiębiorcy nie powinni zakładać, że na przygotowania pozostaje jeszcze dużo czasu. Uporządkowanie danych produktowych i dostosowanie łańcucha dostaw to proces, który zwykle trwa raczej lata niż miesiące.

Najbardziej zaawansowanym przykładem pozostaje branża baterii, dla której wyznaczono już konkretny termin. Od 18 lutego 2027 roku paszport baterii stanie się obowiązkowy dla wybranych kategorii baterii przemysłowych i stosowanych w pojazdach elektrycznych. Zakres wymaganych informacji obejmuje m.in. skład chemiczny, ślad węglowy, udział materiałów pochodzących z recyklingu, parametry wydajności oraz dane dotyczące kondycji baterii w czasie użytkowania. W praktyce oznacza to konieczność stworzenia niemal pełnej cyfrowej historii produktu.

Bardzo wysoko na liście priorytetów znajdują się również tekstylia i branża modowa. W tym sektorze DPP ma zwiększyć przejrzystość informacji o składzie materiałowym, pochodzeniu włókien, możliwości naprawy oraz potencjale recyklingu odzieży. Dla marek oznacza to konieczność znacznie lepszego zarządzania danymi produktowymi i informacjami pochodzącymi od dostawców.

Istotne zmiany czekają także producentów elektroniki, gdzie szczególny nacisk położony jest na naprawialność, dostępność części zamiennych, trwałość urządzeń oraz możliwość ich demontażu. Duże znaczenie mają również informacje o surowcach krytycznych i działaniach wydłużających cykl życia produktów.

Coraz częściej o Cyfrowym Paszporcie Produktu mówi się również w kontekście mebli, stali, aluminium oraz materiałów budowlanych. W tych sektorach kluczowe stają się dane dotyczące emisyjności, pochodzenia materiałów oraz możliwości ponownego wykorzystania komponentów.

Najbardziej świadome firmy już dziś traktują DPP jako strategiczny projekt transformacyjny, a nie kolejny obowiązek regulacyjny do formalnego „odhaczenia”.

Co stoi za QR kodem – techniczna warstwa DPP

W debacie publicznej DPP często sprowadzany jest do wspominanego już skojarzenia z QR kodem umieszczonym na opakowaniu. Wyjaśniliśmy już, że kod będzie jedynie punktem dostępu do znacznie bardziej złożonego systemu danych i technologii, które stoją za produktem.

W praktyce Cyfrowy Paszport Produktu będzie funkcjonował jako cyfrowa warstwa informacyjna towarzysząca produktowi przez cały cykl jego życia. Aby taki system mógł działać, konieczne jest połączenie kilku wzajemnie uzupełniających się warstw:

• pierwszą z nich jest identyfikacja produktu. Każdy wyrób musi otrzymać unikalny identyfikator, który pozwoli jednoznacznie powiązać fizyczny produkt z jego cyfrowym zapisem. W praktyce wykorzystuje się tu m.in. numery GTIN, serializację oraz nośniki danych, takie jak QR code, RFID, NFC czy DataMatrix.
• drugą warstwę stanowią same dane produktowe, czyli właściwa treść paszportu. Obejmuje ona informacje o pochodzeniu produktu, strukturze materiałowej, użytych surowcach, zgodności z regulacjami, parametrach środowiskowych oraz historii życia produktu — od produkcji po kolejne etapy użytkowania i serwisowania.
• trzecia warstwa dotyczy integracji z systemami wykorzystywanymi już dziś w przedsiębiorstwach. Dane będą przepływać pomiędzy systemami ERP, PLM, MES, PIM, narzędziami do oceny cyklu życia produktu (LCA), platformami traceability oraz systemami wykorzystywanymi do raportowania ESG. W wielu przypadkach konieczne będzie także zebranie i uporządkowanie informacji pochodzących od dostawców z różnych poziomów łańcucha dostaw.
• ostatnim elementem jest zarządzanie dostępem do informacji. Inny zakres danych będzie przeznaczony dla konsumenta, inny dla organów nadzoru, recyklerów, służb celnych czy partnerów biznesowych. System musi więc nie tylko gromadzić dane, ale również kontrolować, kto i w jakim zakresie może z nich korzystać.

Właśnie ta wielowarstwowa architektura pokazuje, że DPP nie jest kolejnym formularzem compliance, lecz nową infrastrukturą informacji o produkcie, łączącą technologię, regulacje i łańcuch dostaw w jeden spójny system.

Niewidzialna warstwa DPP: standardy i interoperacyjność

Kluczowym warunkiem działania całego systemu jest interoperacyjność, czyli zdolność różnych organizacji i systemów informatycznych do wymiany oraz jednolitego interpretowania tych samych danych. Bez wspólnych standardów Cyfrowy Paszport Produktu nie mógłby funkcjonować w skali całego rynku europejskiego.

Szczególną rolę odgrywa tu organizacja GS1, znana przedsiębiorcom przede wszystkim jako twórca standardów kodów kreskowych. W kontekście DPP jej znaczenie jest znacznie szersze. GS1 rozwija globalne standardy identyfikacji produktów i wymiany danych, a jednym z kluczowych rozwiązań jest GS1 Digital Link. Standard ten pozwala połączyć fizyczny produkt z jego cyfrową dokumentacją w jednolity sposób, zrozumiały dla różnych systemów, partnerów biznesowych i aplikacji.

Równolegle na poziomie europejskim prowadzone są prace w ramach projektów CIRPASS i CIRPASS-2. Ich celem jest wypracowanie wspólnych zasad technicznych i organizacyjnych dla DPP oraz stworzenie praktycznych wytycznych dla poszczególnych branż. Innymi słowy, projekty te pomagają zbudować wspólny „język danych”, dzięki któremu informacje o produktach będą mogły swobodnie przepływać pomiędzy producentami, dostawcami, klientami, recyklerami i organami nadzoru.

Dla przedsiębiorców ma to bardzo praktyczne znaczenie. Oznacza, że wdrożenie DPP nie będzie polegało na tworzeniu własnego, odrębnego rozwiązania, lecz na dostosowaniu się do standardów, które umożliwią współpracę z całym europejskim ekosystemem danych produktowych. To właśnie te standardy zdecydują o tym, czy informacje o produkcie będą użyteczne nie tylko wewnątrz firmy, ale również w całym łańcuchu wartości.

Ukryty problem wdrożeń DPP – dane jako wąskie gardło transformacji

Wielu przedsiębiorców zakłada, że wdrożenie DPP będzie przede wszystkim projektem technologicznym. Tymczasem organizacje realizujące pierwsze pilotaże szybko odkrywają, że największym wyzwaniem są same dane.

W wielu firmach informacje o produktach są rozproszone pomiędzy działami, systemami i dostawcami. Często brakuje pełnej wiedzy o składzie materiałowym produktów, pochodzeniu surowców czy parametrach środowiskowych komponentów. Problemem okazuje się również brak spójnych standardów zarządzania danymi i odpowiedzialności za ich jakość.

Dlatego przygotowanie do DPP powinno zaczynać się nie od wyboru platformy technologicznej, ale od analizy gotowości organizacji do zarządzania danymi produktowymi. Firmy, które rozpoczną ten proces zbyt późno, mogą mieć poważny problem z dostosowaniem się do nowych wymagań w krótkim czasie.

Pierwsze kroki w stronę Cyfrowego Paszportu Produktu

Najrozsądniejszym podejściem nie jest oczekiwanie na finalne akty delegowane dla własnej branży, lecz rozpoczęcie przygotowań już teraz. W praktyce oznacza to przede wszystkim zrozumienie, jakie dane produktowe firma posiada, a jakich brakuje.

Coraz więcej organizacji rozpoczyna od tzw. DPP gap assessment, czyli analizy luk związanych z danymi, procesami i gotowością technologiczną. To pozwala ocenić, które obszary wymagają uporządkowania jeszcze przed wejściem obowiązkowych regulacji.

Kluczowe staje się również wyznaczenie odpowiedzialności wewnątrz organizacji. DPP nie należy wyłącznie do działu IT ani do zespołu ESG. To projekt przekrojowy, który łączy compliance, produkcję, zakupy, logistykę, sustainability i zarządzanie produktem. Firmy, które już dziś tworzą interdyscyplinarne zespoły odpowiedzialne za DPP, będą miały znaczną przewagę w kolejnych latach.

Coraz częściej eksperci rekomendują także uruchamianie pilotaży – nawet na niewielką skalę. Testowanie jednego produktu, jednej linii lub jednego dostawcy pozwala szybciej zrozumieć, gdzie pojawiają się realne problemy z dostępnością i jakością danych.

DPP jako nowa infrastruktura rynku

Wokół Cyfrowego Paszportu Produktu wciąż dominuje narracja compliance. Tymczasem coraz wyraźniej widać, że regulatorzy próbują stworzyć znacznie większy system – cyfrową infrastrukturę rynku europejskiego, w której dane o produktach będą przepływać pomiędzy producentami, klientami, serwisami, recyklerami i administracją publiczną.

Dla części firm będzie to kosztowny obowiązek. Dla innych – szansa na budowę przewagi konkurencyjnej opartej na transparentności, jakości danych i nowych modelach biznesowych związanych z circular economy.

Jedno wydaje się dziś pewne: Cyfrowy Paszport Produktu nie będzie kolejnym formularzem do wypełnienia. Będzie cyfrową tożsamością produktów funkcjonujących na rynku Unii Europejskiej.

Autorka:

Anna Maschke, ekspertka ds. ESG w dziale doradztwa gospodarczego i ESG w PCDK. Wspiera firmy w przekładaniu wymagań regulacyjnych na działania operacyjne i trwałe rezultaty biznesowe. Wdraża systemy zarządzania zgodne z międzynarodowymi standardami w obszarach społecznych, środowiskowych, jakościowych oraz w zakresie ładu korporacyjnego (ICS, SMETA, EcoVadis, ISO)

Więcej artykułów z zakresu ESG przeczytasz w Monitorze PCDK. Pobierz TUTAJ

Poznaj najbliższe szkolenia z zakresu ESG