Czas pracy w świetle kontroli PIP

Skargi kierowane do PIP

Z treści sprawozdania za 2024 r. wynika, że w skargach kierowanych do PIP i dotyczących problemów związanych z czasem pracy, wskazywano najczęściej na zarzuty polegające na:

• nieprowadzeniu lub nierzetelnym prowadzeniu ewidencji czasu pracy (braku odzwierciedlania faktycznie przepracowanego czasu pracy, niewykazywaniu pracy
  w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej);

• naruszaniu prawa do odpoczynku dobowego i tygodniowego;

• nieprzestrzeganiu zakazu powierzania pracownikowi wykonywania pracy w handlu oraz wykonywaniu czynności związanych z handlem w niedziele lub święta;

• nieprawidłowym tworzeniu rozkładów czasu pracy;

• zatrudnianiu pracowników powyżej przeciętnie 5 dni w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Jakie błędy znajduje PIP?

Kontrole przeprowadzone przez PIP w 2024 roku potwierdziły zasadność zarzutów dotyczących skarg w zakresie czasu pracy w 34%, w tym:

• nieprawidłowości w zakresie ewidencji czasu pracy wykazano w 47% przypadków;

• uchybienia związane z ustalaniem rozkładów czasu pracy stwierdzono w 33%;

• odsetek naruszeń w zakresie informowania pracowników o obowiązującym rozkładzie czasu pracy wyniósł 25%;

• nieprawidłowości dotyczące zapewnienia 11-godzinnego odpoczynku dobowego to 9% kontroli; zaś zapewnienia 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego w 6% przeprowadzonych kontroli;

• w zakresie rekompensaty za pracę w dniu wolnym nieprawidłowości wystąpiły w 25% kontroli.

Zalecenia pokontrolne PIP

PIP, w oparciu o przeprowadzone kontrole w 2024 r., zawarł w sprawozdaniu zalecenia i kierunki działania mające na celu eliminację naruszeń i nieprawidłowości, tj. m.in.:

• stwierdzone naruszenia czasu pracy skutkują przemęczeniem pracowników, brakiem należnego wynagrodzenia i naruszeniem prawa do odpoczynku; konieczne jest zatem utrzymanie działań nadzorczych i edukacyjnych oraz podjęcie kroków systemowych;

• zachodzi potrzeba kontynuacji i ukierunkowania nadzoru – wysoki poziom naruszeń stwierdzanych w niektórych branżach (np. w przemyśle, ochronie, transporcie) wskazuje na zasadność dalszego monitorowania tych sektorów; dotychczasowe doświadczenia pokazują, że regularne kontrole skutecznie ujawniają nieprawidłowości i mogą przyczyniać się do poprawy stanu przestrzegania przepisów;

• istotne znaczenie mają działania prewencyjne i informacyjne – utrzymanie i rozwijanie działań edukacyjnych skierowanych do pracodawców, zwłaszcza z sektora małych i średnich przedsiębiorstw, może ograniczyć uchybienia wynikające z nieznajomości lub błędnej interpretacji przepisów; istotna jest także edukacja pracowników, która wzmacnia ich świadomość prawną i ułatwia reagowanie na naruszenia;

• analiza praktyki kontrolnej wskazuje, że obowiązujące kary mogą być niewystarczająco dolegliwe, zwłaszcza dla większych podmiotów; z punktu widzenia organu nadzoru zasadne wydaje się wprowadzenie zmian legislacyjnych prowadzących do dostosowania wysokości sankcji do skali działalności pracodawcy z uwzględnieniem poprawy skuteczności ich egzekwowania.

Czas pracy kierowców

W zakresie czasu pracy kierowców, z uwagi na specyfikę tego obszaru, do najczęstszych naruszeń – według sprawozdania - należą:

• niezapewnienie wymaganej przerwy przy prowadzeniu pojazdu dłużej niż 4,5 godzin, co stanowiło 32% skontrolowanych kierowców;

• niezapewnienie odpoczynku dziennego - 31% skontrolowanych kierowców;

• nieprzestrzeganie dziennego limitu czasu jazdy - 22% skontrolowanych kierowców;

• niezapewnienie odpoczynku tygodniowego - 7% badanych kierowców; nieprzestrzeganie dwutygodniowego limitu czasu jazdy - 5% badanych kierowców.

Z kolei do najczęstszych przyczyn powstawania wskazanych przez pracodawców naruszeń należą:

• zmniejszająca się rentowność prowadzenia działalności transportowej;

• wymagania stawiane przez przepisy z tzw. Pakietu Mobilności;

• nieuczciwa konkurencja ze strony przewoźników z udziałem zagranicznym;

• duża konkurencja na europejskim rynku transportowym;

• braki kadrowe;

• brak infrastruktury drogowej umożliwiającej realizację zadań w krótkim terminie.

Natomiast według kontrolujących pracodawców branży transportowej powstawanie naruszeń miały:

• zaniechanie bieżącej analizy czasu pracy kierowców oraz popełnianych przez nich naruszeń, brak realnego nadzoru osób zarządzających transportem;

• brak dostatecznej znajomości przepisów przez przedsiębiorców, w tym w zakresie obowiązku uzyskiwania od kierowców wydruków z tachografów stanowiących podstawę do uwzględniania wyjaśnień okoliczności powstałych naruszeń;

• błędna interpretacja przepisów, przykładowo dotyczących ograniczeń pracy wykonywanej w porze nocnej;

• nieprawidłowa organizacja pracy kierowców, w tym związana z przyjmowaniem zleceń ad hoc, unikanie obsady dwuosobowej (obniżanie kosztów), brak analizy tras transportowych z uwzględnieniem przewidywalnych utrudnień, zaplecza sanitarnego, dostępnych parkingów, topografii, złożoności sposobu realizacji zadania;

• niedostateczna wiedza kierowców w zakresie czasu pracy, w tym czasu jazdy, obowiązkowych przerw w jeździe i odpoczynków, ograniczanie szkoleń kierowców lub ich całkowity brak, naginanie obowiązujących przepisów.

PIP zaznaczyła w sprawozdaniu, że w celu zapobieganiu naruszeniom i nieprawidłowościom w zakresie czasu pracy kierowców niezbędne jest dokonanie zmian legislacyjnych, m. in. w przepisach o minimalnym wynagrodzeniu, w przepisach podatkowych, przepisach dotyczących czasu pracy kierowców oraz w Kodeksie pracy.

Poznaj najbliższe szkolenia z kadr i płac